VenusVoorDeZon.nl

Symposium

Symposium: Venus voor de Zon (8 juni 2004)

Op de vooravond van de eerste overgang van de planeet Venus voor de Zon sinds 121½ jaar, organiseert de Universiteit Utrecht een middagsymposium over de achtergrond van deze bijzondere sterrenkundige gebeurtenis en haar rol in de wetenschapsgeschiedenis.

Datum

Dinsdag 1 juni.

Plaats

Museum Sterrenwacht Sonnenborgh (Utrecht).

Bedoeld voor

geïnteresseerd publiek, studenten, wetenschapsjournalisten.

Deelnamekosten

EUR 5,=; gratis voor journalisten en studenten / medewerkers van de UU.

programma

12:30-13:00		Ontvangst, koffie & thee
13:00-13:30	Robert Wielinga	Wat is een Venusovergang?
13:30-14:00	Albert van Helden	The Venus Transits of 1761 and 1769
14:00-14:30	Rob van Gent	Waarnemingen van de Venusovergangen van 1761 & 1769 in Batavia (Nederlands Indië)
14:30-15:00	Jessica Ratcliff	Transit of Venus, 1874: The View from Westminster
15:00-15:30		Pauze (koffie & thee)
15:30-16:00	Klaus Staubermann & Rob van Gent	Rondleiding bij de Venusovergang tentoonstelling in Museum Sterrenwacht Sonnenborgh
16:00-16:30	Hilmar Duerbeck	The German Transit of Venus Expeditions of 1874 and 1882
16:30-17:00	Frans Snik	Van ‘Black Drop’ naar ‘Bright Points’: Waarnemingen van de Venusovergang met de Dutch Open Telescope op La Palma
17:00-18:00		Afsluiting

Deelnemers van het symposium wordt verzocht op zich aan te melden bij Museum Sterrenwacht Sonnenborgh (tel. 030-2302818) of via info@sonnenborgh.nl

Organisatoren: Universiteitsmuseum Utrecht; Museum Sterrenwacht Sonnenborgh; Instituut voor de Geschiedenis en Grondslagen van de Wiskunde en de Natuurwetenschappen

Samenvattingen

Robert Wielinga (Museum Sterrenwacht Sonnenborgh, Utrecht)

WAT IS EEN VENUSOVERGANG?

Als inleiding bij het symposium zal in het kort uitgelegd worden wat een Venusovergang is en waarom dit fenomeen zo uiterst zeldzaam is. Verder zal ruime aandacht besteedt worden aan de waarneembaarheid van dit uniek hemelverschijnsel vanuit Nederland en welke voorzorgen hierbij in acht genomen dienen te worden.

Albert van Helden (Instituut voor de Geschiedenis en Grondslagen van de Wiskunde en de Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht)

THE VENUS TRANSITS OF 1761 AND 1769

The Venus transits of 1761 and 1769 provided the first actual measurement of a solar parallax. In the heliocentric universe of Copernicus (1543), the distance to the Sun was the new astronomical unit, and determining it became an important problem for several reasons. It was the measure of the new solar system that emerged in the seventeenth century, while at the same time its inverse, solar parallax, was one of the crucial parameters in planetary theory. Although astronomers had, by about 1700, established a rough upper limit of 10 arc-seconds for the horizontal solar parallax, a consensus among astronomers emerged around 1700 that only the transits of Venus predicted for 1761 and 1769 would offer opportunities to solve this important problem. European countries organized expeditions to faraway places where the transits could best be observed. This first attempt at international scientific cooperation succeeded reasonable well, but at a high cost and great personal sacrifices.

Rob H. van Gent (Instituut voor de Geschiedenis en Grondslagen van de Wiskunde en de Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht)

WAARNEMINGEN VAN DE VENUSOVERGANGEN VAN 1761 EN 1769 IN BATAVIA (NEDERLANDS-INDIË)

Omstreeks het jaar 1765 liet de duits-nederlandse predikant Johann Maurits Mohr op eigen kosten een imposante sterrenwacht in Batavia bouwen die hij liet uitrusten met de beste sterrenkundige instrumenten die toen leverbaar waren. In deze lezing zal een verklaring gegeven worden van Mohr's beweegredenen om zo'n kostbare sterrenwacht op te richten en zal een verslag gegeven worden van de resultaten die hij hiermee bereikte. Tenslotte, zal het latere lot van zijn sterrenwacht en zijn kostbare instrumenten aan de orde komen.

Jessica Ratcliff (Museum of the History of Science, Oxford)

TRANSIT OF VENUS, 1874: THE VIEW FROM WESTMINSTER

In this paper I will be considering the question: What was the value of the 1874 Transit program to the British state? It seems that the primary mission of the Transit program-to gain a more precise knowledge of the distance to the sun-was not useful for government operations, even for navigation. So what, if anything, made the program worthy to receive an unprecedented amount of government support? Based primarily on Parliamentary transcripts, Admiralty correspondence, and newspaper articles, this paper will attempt to answer that question by exploring the government's involvement in, and attitudes toward, the Transit program. As a closely related issue, I will consider the importance of British perceptions of foreign Transit activities to the formulation of their own policy and program.

Hilmar W. Duerbeck (Sterrenkundig Instituut, Vrije Universiteit Brussel)

THE GERMAN TRANSIT OF VENUS EXPEDITIONS OF 1874 and 1882

I will give a detailed description of the planning, execution, and results of the 10 German transit of Venus expeditions carried out in 1874 and 1882, the first major state-funded scientific project of the German Empire. Visual and photographic observations were made, but the latter ones proved to be of insufficient quality and were abandoned in 1882. Final results were only presented in 1896, at a time when other methods to determine the solar parallax turned out to provide better data. I will also briefly describe activities made by Belgian, French, Brasilian, Mexican and US astronomers, and mention why, in spite of general agreement, no international cooperation was achieved.

Frans Snik (Sterrenkundig Instituut, Universiteit Utrecht)

FROM BLACK DROP TO BRIGHT POINTS: OBSERVING THE VENUS TRANSIT WITH THE DUTCH OPEN TELESCOPE ON LA PALMA

De parallaxmetingen met behulp van een Venusovergang hebben heden ten dage slechts een historische importantie. De astronomie richt binnen ons zonnestelsel nu vooral haar pijlen op de zon zelf. De Dutch Open Telescope (DOT) op La Palma is het paradepaardje van de Nederlandse zonnefysica: de buitengewoon scherpe DOT-films van de zonne-atmosfeer hebben inmiddels wereldfaam verworven. De Venusovergang van 8 juni 2004 zal door de DOT worden waargenomen en de beelden zullen live te volgen zijn via www.venusvoordezon.nl. Dit verhaal geeft een overzicht van de wonderlijke eigenschappen van de zon zoals die ondermeer door de DOT worden waargenomen en welke rol de Venusovergang kan gaan spelen bij de verklaring van sommige van deze fenomenen.